ISO-specificaties helpen distributeurs, werkplaatsen en onderhoudsteams om eisen voor smeermiddelen duidelijk te communiceren. Verwijzingen zoals ISO VG 46, ISO 11158 en ISO 4406 staan in productdocumentatie, handleidingen van machines en olieanalyserapporten.
Deze verwijzingen beschrijven verschillende aspecten van smering. Een viscositeitsklasse geeft het viscositeitsbereik van een vloeistof onder vastgelegde omstandigheden aan. Een prestatiespecificatie legt eisen vast voor bepaalde categorieën smeermiddelen. Een reinheidscode beschrijft de vervuiling met deeltjes.
Wie deze verschillen begrijpt, kan producten beter vergelijken en nagaan of een voorgesteld smeermiddel voldoet aan de eisen van de machinefabrikant.
ISO, de Internationale Organisatie voor Standaardisatie, ontwikkelt normen voor veel aspecten van smeermiddelen, waaronder classificatie, prestatie-eisen en meetmethoden.
De uitdrukking “ISO-specificaties” wordt vaak ruim gebruikt, maar de specifieke norm is bepalend. Een verwijzing naar een viscositeitsclassificatie bewijst niet dat een olie voldoet aan een prestatiespecificatie voor hydraulische olie.
De volgende normen illustreren deze verschillende functies:
Norm en uitgave | Hoofdonderwerp |
Viscositeitsclassificatie voor industriële vloeibare smeermiddelen | |
Classificatie van hydraulische vloeistoffen | |
Eisen voor bepaalde categorieën hydraulische vloeistoffen op basis van minerale olie | |
Specificaties voor smeermiddelen in gesloten tandwielsystemen | |
Codering van de vervuiling van hydraulische vloeistoffen met vaste deeltjes |
Eén toepassing kan meerdere van deze verwijzingen tegelijk vereisen. Een hydraulisch systeem kan bijvoorbeeld afzonderlijke eisen stellen aan viscositeit, vloeistofprestaties en reinheid.
ISO VG staat voor ISO-viscositeitsklasse (ISO viscosity grade). De classificatie in ISO 3448:1992 biedt een gemeenschappelijk systeem om de viscositeit van industriële vloeibare smeermiddelen te beschrijven.
De klasse is gebaseerd op de kinematische viscositeit bij 40 °C. Een aanduiding zoals ISO VG 46 geeft een viscositeitsband aan; ze betekent niet dat elke olie met die aanduiding een identieke gemeten viscositeit heeft.
Een viscositeitsklasse alleen zegt niets over slijtagebescherming, oxidatiebestendigheid of geschiktheid voor een bepaalde machine. Die eigenschappen moeten worden beoordeeld aan de hand van de relevante prestatie-eisen en productdocumentatie.
Ook het temperatuurgedrag is belangrijk. Twee oliën met dezelfde ISO VG-klasse kunnen bij andere temperaturen een verschillende viscositeit hebben. Dezelfde klasse bewijst dus op zich niet dat twee producten onderling uitwisselbaar zijn.
ISO VG en SAE-viscositeitsklassen horen bij verschillende classificatiesystemen.
ISO VG geldt voor industriële vloeibare smeermiddelen. SAE International publiceert afzonderlijke classificaties voor motoroliën en tandwieloliën voor voertuigen. Zo classificeert SAE J300, herzien in mei 2024, motoroliën op basis van hun reologische eigenschappen, terwijl SAE J306 de viscositeit van tandwieloliën voor voertuigen behandelt.
Getallen uit deze systemen kunnen niet rechtstreeks worden vergeleken alsof ze dezelfde schaal gebruiken. Een vergelijking van de viscositeit bewijst evenmin dat twee oliën aan dezelfde toepassings- of prestatie-eisen voldoen.
Voordat de prestaties van een hydraulische vloeistof worden beoordeeld, is het belangrijk de categorie ervan te bepalen.
ISO 6743-4:2015 classificeert vloeistoffen voor hydraulische systemen binnen familie H van smeermiddelenklasse L. Remvloeistoffen voor voertuigen en hydraulische vloeistoffen voor de luchtvaart vallen buiten het toepassingsgebied.
Dit onderscheid is belangrijk omdat “hydraulische vloeistof” een breed toepassingsgebied omschrijft. Een vloeistof voor het ene hydraulische systeem is niet automatisch geschikt voor een ander.
De classificatie maakt het mogelijk de vloeistofcategorie te bepalen. De relevante prestatiespecificatie levert vervolgens de eisen waaraan die vloeistof kan worden getoetst.
ISO 11158:2023 behandelt nieuwe hydraulische vloeistoffen op basis van minerale olie in de categorieën HH, HL, HM, HV en HG. De norm legt minimumeisen bij levering vast en is bedoeld om samen met de classificatie van hydraulische vloeistoffen in ISO 6743-4 te worden gebruikt.
Het toepassingsgebied is vooral relevant voor hydrostatische hydraulische aandrijvingen. De norm dekt niet elke technologie voor hydraulische vloeistoffen of alle uitzonderlijke bedrijfsomstandigheden. Bij ongebruikelijke bedrijfsomstandigheden kunnen bijkomende tests en aanvaardingscriteria nodig zijn, af te spreken tussen de betrokken partijen.
Bij aankoop is “hydraulische olie ISO VG 46” daarom een onvolledige prestatie-eis. Het geeft een viscositeitsklasse aan, maar laat de vereiste vloeistofcategorie en prestatiespecificatie open.
Een duidelijkere aanvraag vermeldt de toepasselijke specificatie, de vereiste categorie, de viscositeitsklasse en eventuele bijkomende eisen van de machinefabrikant. Leveranciers kunnen een voorgesteld product dan vergelijken met een duidelijk omschreven eis.
Ook industriële tandwieloliën moeten op meer dan alleen viscositeit worden beoordeeld.
ISO 12925-1:2024 behandelt smeermiddelen voor gesloten tandwielsystemen. Het toepassingsgebied omvat categorieën zoals CKC, CKD en CKSMP, naast andere categorieën tandwielsmeermiddelen.
Deze categorieverwijzingen geven informatie die een viscositeitsaanduiding zoals ISO VG 220 op zich niet kan geven. Behoud bij het vergelijken van producten zowel de relevante prestatiecategorie als de vereiste viscositeitsklasse.
De afbakening van de toepassing is belangrijk: Deel 1 omvat geen smeermiddelen voor open tandwielen en geen tandwielvetten. Die worden behandeld in andere delen van de ISO 12925-reeks.
Een productomschrijving zoals “industriële tandwielolie” is daardoor te ruim om geschiktheid voor elke tandwielsmeertoepassing aan te tonen.
ISO 4406:2021 biedt een systeem om de vervuiling van hydraulische vloeistoffen met vaste deeltjes te rapporteren.
Een reinheidscode beantwoordt een andere vraag dan een viscositeitsklasse of een prestatiespecificatie. Ze beschrijft de vervuiling met deeltjes in de onderzochte vloeistof; ze geeft niet de viscositeit van de olie aan en zegt niets over de prestaties van de additieven.
Voor onderhoudsteams betekent dit dat de identiteit en de reinheid van de vloeistof afzonderlijk moeten worden vastgelegd. Een olie kiezen met de vereiste prestatiespecificatie bewijst niet hoe rein een bepaald geleverd monster of een monster uit gebruik is.
Omgekeerd bewijst een aanvaardbaar resultaat voor deeltjesvervuiling niet dat het monster het juiste smeermiddel voor de machine bevat.
Bij de term “ISO-gecertificeerd” moet precies worden uitgelegd wat er gecertificeerd is.
ISO 9001 heeft betrekking op het kwaliteitsmanagementsysteem van een organisatie. Certificering van dat systeem bewijst op zich niet dat een individueel smeermiddel voldoet aan een specificatie voor hydraulische olie, een specificatie voor tandwielolie of een goedkeuringseis van een machinefabrikant. ISO licht deze context van managementsystemen toe in zijn overzicht van normen voor kwaliteitsmanagement.
ISO ontwikkelt normen, maar certificeert zelf geen bedrijven of producten. Certificering gebeurt door externe certificeringsinstellingen. De uitleg van ISO over certificering maakt dit onderscheid expliciet.
Maak bij de beoordeling van productdocumentatie een onderscheid tussen een conformiteitsverklaring van de leverancier, een certificaat van een derde partij en een goedkeuring van een machinefabrikant. Elke claim moet het toepassingsgebied vermelden en onderbouwd zijn met de relevante documentatie.
Begin bij de smeervoorschriften van de machinefabrikant. Vergelijk het voorgestelde product daarna met de volledige eis.
Noteer per toepassing:
De toepasselijke norm en uitgave, indien vermeld.
De vereiste smeermiddelcategorie.
De viscositeitsklasse.
Eventuele bijkomende specificaties of goedkeuringen van de fabrikant.
Een eventuele reinheidsdoelstelling en de omstandigheden waarin die geldt.
Gebruik documentatie van het exacte product dat geleverd wordt. Verwijzen een handleiding en een productblad naar verschillende uitgaven of categorieën, verduidelijk dan het verschil voordat ze als gelijkwaardig worden beschouwd.
Voor distributeurs, werkplaatsen en onderhoudsteams ligt de praktische waarde van ISO-verwijzingen in die nauwkeurigheid. Viscositeit, prestaties en reinheid leveren elk een deel van de informatie die nodig is om een smeermiddel te kiezen en te beheren. Door ze samen te beoordelen ontstaat een duidelijkere basis voor een productaanbeveling.
